Gezondheid in de openbare ruimte: vuistregels voor groen, ontmoeten en bewegen

Buurten en wijken vormen een belangrijk kader voor gezondheidsbeïnvloeding; de fysieke omgeving beïnvloedt het gedrag en welzijn van inwoners. De vuistregels zijn opgesteld om dit beter te kunnen integreren in ontwerp- en beleidsprocessen, naast bestaande normen voor aspecten als verkeer en luchtkwaliteit. 

Het rapport beschrijft drie domeinen van de openbare ruimte waar gezondheid een rol speelt: bewegen, groen en ontmoeten. Voor elk domein formuleert het RIVM concrete richtlijnen, onderbouwd met wetenschappelijke literatuur en praktijkgericht overleg met partners zoals GGD’en, gemeenten, provincies en adviesbureaus. De vuistregels zijn niet bindend, maar bieden een onderbouwd referentiekader om ruimtelijke keuzes te toetsen en te bespreken.

In het domein bewegen ligt de nadruk op het faciliteren van dagelijkse fysieke activiteit in de buurt. Een voorbeeldregel is dat minimaal 25 % van de openbare ruimte primair bedoeld is voor lopen, fietsen, spelen en sporten. Verder bevat de set vuistregels afstandscriteria: bijvoorbeeld dat binnen 200 meter van elke woning een speelplek voor kinderen tot en met 12 jaar aanwezig moet zijn, en binnen 300 meter aaneengesloten groen van minimaal één hectare voor beweegmogelijkheden bereikbaar is. 

Voor het thema groen beogen de vuistregels een samenhangend en divers groennetwerk in woongebieden te stimuleren. Richtlijnen omvatten dat iedere woning zicht heeft op groen, dat op buurtniveau ten minste 30 procent boomkroonbedekking aanwezig is en dat binnen 300 meter van woningen een groter groengebied bereikbaar is. Groen draagt bij aan verkoeling, schaduw, wateropvang en een rustgevende beleving van de omgeving. 

Het onderdeel ontmoeten richt zich op het faciliteren van sociale interactie in de openbare ruimte. Handvatten hiervoor gaan onder meer over de inrichting van voetpaden, zitmeubilair en herkenningspunten die het rusten en contact leggen tussen mensen ondersteunen. Deze handvatten zijn bedoeld om ontmoetingsmogelijkheden in het stedelijk weefsel te versterken zonder harde normen op te leggen. 

De vuistregels zijn bedoeld als hulpmiddel bij ruimtelijke planvorming en ontwerp, zodat gezondheid vanuit de fysieke leefomgeving nadrukkelijker onderdeel wordt van beleids- en ontwerpprocessen. Samengewerkt is met praktijkpartners om de vuistregels goed te laten aansluiten bij bestaande praktijk en beleidsvragen. 

Bron: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu via Biind